در آسمان زمستان، صورت فلکی شاخص بعد از صورت فلکی جبار، صورت فلکی سگ بزرگ (کلب اکبر) است که یافتنش هم ساده است. در این مقاله سعی شده است تا کاربران عزیز هرچه بیشتر با این صورت فلکی و نحوه رصد آن آشنا شوند. نقشه صورت فلکی سگ بزرگ (کلب اکبر) را در اینجا مشاهده کنید

نقشه صورت فلکی سگ بزرگ (کلب اکبر) را در اینجا مشاهده کنید.

اگر نقشه هم نداشته باشید می توانید به راحتی صورت فلکی سگ بزرگ (کلب اکبر) را پیدا کنید، چون این صورت فلکی صاحب نورانیترین ستاره آسمان یعنی، شعرای یمانی است که روی شانه آن قرار گرفته است. سگ بزرگ (کلب اکبر) یکی از دو سگ شکارچی (صورت فلکی جبار) است. سگ دیگر صورت فلکی سگ کوچک (کلب اصغر) است که در مقاله ای دیگر به توصیف آن می پردازم.

ستاره شعرای یمانی، تیشتر، شباهنگ، آلفا ( α )- کلب اکبر ( Sirius )

شعرای یمانی اسامی متعددی دارد، که نام انگلیسی آن Sirius است که برگرفته از نام یونانی این لغت است که در زبان یونانی به معنی "سوزاندن و مشتعل کردن" می باشد؛ به این لحاظ که در یونان باستان این ستاره را منبع حرارت می دانستند. اصطلاح "روزهای سگی" در گرمای تابستان به این خاطر رسم بوده است که زمان نزدیک شدن و تماس ظاهری این ستاره با خورشید در تابستان بوده است. "هزیود" یکی از شاعران یونانی گفته است: "شعرای یمانی از سر تا پای آدمی را آب نموده و می خشکاند".

از جمله نامهای دیگر این ستاره تیشتر و شباهنگ می باشد.

همانطور که اشاره شد این ستاره پرنور ترین ستاره آسمان می باشد که با قدر 44/1- در آسمان می درخشد. این ستاره به نسبت ستاره سهیل که به عنوان دومین ستاره درخشان آسمان شناخته شده، دو برابر درخشنده تر است و این به خاطر فاصله نزدیک این ستاره با مااست، این ستاره با فاصله ای معادل 6/8 سال نوری، پنجمین ستاره ی نزدیک به خورشید است.

گردش ظاهری سالانه این ستاره در آسمان به لحاظ درخشندگی فوق العاده اش برای بعضی از اقوام و مصریان و از 2000 سال قبل از میلاد حکم تقویم را داشته است.

شعرای یمانی با دمای سطحی 10000 درجه کلوین ستاره سفید رنگی است، اما به علت عبور لایه های متفاوت جو ستاره شعرای یمانی، تیشتر، شباهنگ، آلفا کلب اکبر زمین و شکست نور در آنها، در هوای سرد شب های زمستانی رنگ به رنگ دیده می شود. البته رنگ این ستاره از زمانهای قدیم تاکنون تغییر کرده است. بطلمیوس و دیگر ستاره شناسان دوران باستان این ستاره را سرخ گزارش کرده اند.

شعرای یمانی ستاره دوتایی است. همدم شعرای یمانی اولین کوتوله سفیدی بود که کشف شد. آلون کلارک در سال 1241/1862، هنگامی که تلسکوپ 5/18 اینچ خود را آزمایش می کرد آن را کشف کرد. این همدم خیال انگیز، شعرای یمانی B و توله سگ نیز نامیده می شود و با قدر 4/8 می درخشد. اما به دلیل درخشندگی زیاد شعرای یمانی A ، آن را با تلسکوپ های کوچک نمی توان مشاهده کرد. قطر این ستاره فقط 3 برابر زمین است.

مشخصات ستاره شعرای یمانی A و شعرای یمانی B :

مشخصات

شعرای یمانی A

شعرای یمانی B

درخشندگی

27 برابر خورشید

001/0 شعرای یمانی A

قطر

2 برابر خورشید

3 برابر زمین

جرم

5/1 برابر خورشید

4/0 شعرای یمانی A = 250000 برابر زمین

قدر مطلق

4/1+

4/11+

حرکت خاص

307 ثانیه قوس در هر قرن

 

دوره تناوب گردش

 

48 سال

چگالی

36000 برابر خورشید= 600000 برابر آب

 

بعد

6 ساعت و 43 دقیقه

6 ساعت و 43 دقیقه

میل

5/16- درجه

5/16- درجه

 

ستاره مرزم، جارچی، بتا ( β )- کلب اکبر ( Mirzam )

ستاره بتا ( β ) از صورتفلکی سگ بزرگ (کلب اکبر) ستاره ای با قدر 5/2 است. که تقریبا" 2000 برابر خورشید درخشندگی دارد. فاصله آن از ما تقریبا" 501 سال نوری است.

نام عربی این ستاره مرزم به معنای "جارچی" است. این نام از این لحاظ است که طلوع آن نشانه از ظهور شعرای یمانی دارد. این ستاره همانند شعرای یمانی دوتایی است. هم دم آن از قدر 8/9 و فاصله زاویه ای آن از ستاره اصلی 185ثانیه قوس است.

ستاره نو ( ν )- کلب اکبر

ستاره ای سه تایی است. یکی از مولفه های آن از قدر 4 و دوتای دیگر از قدر 5 هستند. مشاهده این سه تایی زیبا با دوربین دو چشمی بسیار لذت بخش است.

ستاره های سیگما( σ ) و اپسیلون( ε )- کلب اکبر

ستاره هایی مناسب برای مقایسه رنگ ، سیگما( σ ) ستاره ای سرخ رنگ از قدر 5/3 که از ما 1230 سال نوری فاصه دارد. همسایه این ستاره ، اپسیلون( ε )- کلب اکبر است که رنگی کاملا" سفید دارد و از سیگما( σ )-کلب اکبر درخشان تر است.

اپسیلون( ε )- کلب اکبر ستاره ای دوتایی است، با همدم هایی از قدرهای 5/1 و 8 که با فاصله زاویه ای 5/7 ثانیه قوس از هم قرار گرفته اند.

ستاره اتا ( η )- کلب اکبر

این ستاره یک ابرستاره واقعی است که در این صورت فلکی به سادگی دیده می شود. اتای کلب اکبر با 100000 بار درخشندگی بیشتر از خورشید ما، در آسمان ستاره ای متوسط با قدر 4/2 و در فاصله 3261 سال نوری قرار دارد.

ستاره دلتا ( δ )- کلب اکبر

ستاره جالب توجه ای در این صورت فلکی قرار دارد که در عربی آن را وزن( Wezen ) می نامند. علت این نامگذاری روشن نیست ولی وزن تقریبی آن 10 برابر خورشید تخمین زده شده است.

شاید بهتر بود لقب "وزن" را به ستاره بسیار سنگین اتای کلب اکبر می دادند که از آن هم سنگین تر است.

ستاره دلتای کلب اکبر نیز یک ابرغول است 50000 برابر خورشید درخشندگی دارد. با اینکه 1812 سال نوری با ما فاصله دارد ولی قدرش 8/1 است. اگر شعرای یمانی ( با فاصله 8 سال نوری از ما) را می توانستیم به فاصله ای منتقل کنیم که دلتا یا اتای کلب اکبر قرار دارد، آنگاه قدر شعرای یمانی 10 یا 11 می رسید که در حد دید با چشم غیر مسلح نبود. برعکس اگر امکان داشت این دوستاره را به جای شعرای یمانی بنشانیم، درخشش آنها در حدود نصف درخشش ماه بود، در نتیجه شبهایی که در بالای افق می درخشیدند، زمین به تاریکی واقعی نمی رسید.

ستاره مو ( μ )- کلب اکبر

این ستاره یک دوتایی است از قدرهای 5/4 و 8 که 918 سال نوری با ما فاصله دارندو ستاره پرنورتر از رده طیفی G5 و دیگری از رده A2 است. جدایی زاویه ی آنها 3 ثانیه قوس است.

تاو ( τ ) – کلب اکبر

ستاره ای است سه تایی. همدم های آن از قدرهای 5/4، 10 و 11 هستند. که در حدود 3261 سال نوری با ما فاصله دارند. این ستاره 30000 برابر خورشید درخشندگی دارد.

خوشه های باز در صورت فلکی سگ بزرگ

صورت فلکی سگ بزرگ (کلب اکبر) در جنوب شرق صورت فلکی جبار (شکارچی) واقع است. این صورت فلکی دارای دو خوشه باز بسیار زیبا است که با تلسکوپ های کوچک هم به خوبی دیده می شوند.

خوشه باز M41 یا NGC2287

برجسته ترین خوشه باز این صورت فلکی M41 یا NGC2287 است. M41 سطحی معادل قرص ماه را در آسمان می پوشاند و 4 درجه جنوب ستاره شعرای یمانی قرار دارد.

M41 یا NGC2287

در شرایط خوب ستاره شناسی(خارج از شهر و بدور از آلودگی نوری) حتی با چشم غیر مسلح نیز آن را به صورت لکه ای مه آلود قابل مشاهده است. ارسطو دانشمند معروف یونانی در 325 سال قبل از میلاد نهیز به آن اشاره کرده است. NGC 2362

اگر به دور از نور شهر ها رصد کنید. مشاهده این خوشه با چشم غیر مسلح ملاک خوبی برای سنجش شفافیت آسمان و همچنین تیزبینی شماست.

امروزه می دانیم M41 ، شامل بیش از 50 ستاره غول از قدر 7 است که با رنگهای زرد، سفید یا آبی-سفید و نارنجی می درخشند. درخشان ترین ستاره M41 اندکی درخشان تر از قدر 7 است و 20 ستاره درخشانتر از قدر 10 هستند. قدر مجموع خوشه 5/4 است. به همین دلیل در دوربین دو چشمی 10x50 نیمی از ستاره های خوشه مشاهده می شوند و با تلسکوپهای کوچک ستاره های بیشتری از آن را مشاهده می کنید. اگر بخواهید سرتاسر خوشه را ببینید باید از بزرگنمایی کم استفاده کنید. دقت کنید که ستاره های چگونه به صورت زنجیر وار به صورت خوشه قرار گرفته اند. اگر کمی دقت کنید 4 ستاره درخشان M41 را به شکل ذوزنقه ی زیبایی می بینید.

قطر زاویه ای M41 ، 38 دقیقه قوس است .(بزرگتر از قرص کامل ماه) به همین دلیل بهتر است در رصد با تلسکوپ از بزرگنمای کم استفاده کنید تا کل خوشه را در میدان دید ببینید.  NGC 2360

خوشه NGC 2362 خوشه باز دیگری متراکم تر از خوشه M41 ، با مرکزیت ابرغول آبی از قدر 4 به نام تاو ( τ ) از صورت فلکی کلب اکبر است. این خوشه به راستی جواهری در میان خوشه های باز صورت فلکی سگ بزرگ است. خوشه NGC 2362 شامل 60 ستاره با قدر بین 4 تا 11 قابل دید از درون تلسکوپ های کوچک است. این خوشه 5000 سال نوری از خورشید ما فاصله دارد.

در کنارخوشه NGC 2362 ، خوشه باز دیگری قرار دارد به نام NGC 2354 . ستاره قدر دوم دلتا ( δ ) کلب اکبر کمک خوبی برای یافتن این خوشه باز است. این خوشه تنها در 5/1 درجه شمال شرق ستاره دلتا کلب اکبر قرار دارد. این خوشه با پهنای 20 دقیقه، 100 ستاره ای از قدر 9 و حتی کم نورتر را شمال می شود. البته قدر NGC 2243 مجموع آن 5/6 است. اگر از دوربین دو چشمی استفاده می کنید کافی است ستاره دلتا را در میدان دید داشته باشید. مسلما" خوشه را مانند لکه ای غبار آلود مشاهده می کنید. تلسکوپ 10 سانتی متری و بزرگتر، ستاره های درخشان خوشه را تفکیک می کند.

در حدود 8 درجه شرق ستاره شعرای یمانی خوشه باز NGC 2360 قرار دارد. این خوشه فشرده 80 ستاره دارد. قدر مجموع آن 2/7 و قطر زاویه ای آن 13 دقیقه است.

خوشه باز NGC 2243 نیز یک خوشه باز است که در شمال شرقی صورت فلکی سگ بزرگ در 3/1 درجه لاندا ( λ ) – سگ بزرگ قرار دارد. این خوشه قدر مجموع 10 دارد. با تلسکوپ های بالاتر از 12 اینچ ممکن است بیش از 100 ستاره آن تفکیک شود. اما با تلسکوپ های کوچک (10 سانتی متری) تنها یک یا دو ستاره آن در توده ای مه آلود مشاهده می شود.

سحابی در صورت فلکی کلب اکبر

سحابی اردک NGC 2359 که گاهی اوقات آن را گاو هلمت نیز می نامند. این سحابی یکی از اجرام غیر ستاره ای قابل توجه در سگ بزرگ است. این سحابی در 4/3 درجه شمال شرقی ستاره گاما ( γ ) کلب اکبر قرار گرفته است. این سحابی بسیار کم نور اما با رشته های مارپیچش بسیار گسترده (8 دقیقه) می باشد. ستاره مرکزی آن ولف رایت ستاره ای از قدر 11 است.

سحابی اردک NGC 2359

 

ستاره های معروف صورت فلکی سگ بزرگ

نام عمومی ستاره

بعد(hh mm ss.ss)

میل (deg mm ss)

قدر

SIRIUS – (شعرای یمانی،سیروس، شباهنگ، تیشتر)

6.00:45.00:8.87

-16.00:42.00:57.99

-1.46

ADHARA - (عذاری)

6.00:58.00:37.54

-28.00:58.00:19.50

1.50

DEL CMA

7.00:8.00:23.48

-26.00:23.00:35.55

1.86

MIRZAM (مرزم)-

6.00:22.00:41.96

-17.00:57.00:21.37

1.98

ALUDRA (عذاری)-

7.00:24.00:5.69

-29.00:18.00:11.23

2.45

FURUD

6.00:20.00:18.79

-30.00:3.00:48.26

3.02

OMI2 CMA

7.00:3.00:1.46

-23.00:49.00:59.96

3.02

SIG CMA

7.00:1.00:43.14

-27.00:56.00:5.45

3.47

KAP CMA

6.00:49.00:50.45

-32.00:30.00:30.60

3.96

THE CMA

6.00:54.00:11.39

-12.00:2.00:19.13

4.07

GAM CMA

7.00:3.00:45.48

-15.00:37.00:59.74

4.11

XI2 CMA

6.00:35.00:3.37

-22.00:57.00:53.36

4.54

 

اجرام غیر ستاره ای کمتر از قدر 10 در صورت فلکی سگ بزرگ

نام جرم غیر ستاره ای

بعد

میل

نوع جرم غیر ستاره ای

قدر

M41 – NGC 2278

06 46.22

-20 43

خوشه باز

04.5

NGC 2204

06 15.7

-18 39

خوشه باز

08.6

NGC 2243

06 29.8

-31 17

خوشه باز

09.4

NGC 2287

06 47.0

-20 44

خوشه باز

04.5

Cr 121

06 54.2

-24 38

خوشه باز

02.6

NGC 2345

07 08.3

-13 10

خوشه باز

07.7

NGC 2354

07 14.3

-25 44

خوشه باز

06.5

Cr 132

07 14.4

-31 10

خوشه باز

03.6

Basel 11A

07 17.1

-13 58

خوشه باز

08.2

Basel 11

07 17.3

-12 12

خوشه باز

08.2

NGC 2360

07 17.8

-15 37

خوشه باز

07.2

NGC 2362

07 18.8

-24 57

خوشه باز

04.1

Haffner 6

07 20.1

-13 08

خوشه باز

09.2

NGC 2367

07 20.1

-21 56

خوشه باز

07.9

Haffner 8

07 23.4

-12 20

خوشه باز

09.1

Cr 140

07 23.9

-32 12

خوشه باز

03.5

NGC 2374

07 24.0

-13 16

خوشه باز

08

NGC 2383

07 24.8

-20 56

خوشه باز

08.4

Ru 18

07 24.8

-26 13

خوشه باز

09.4

NGC 2384

07 25.1

-21 02

خوشه باز

07.4

Tr 6

07 26.1

-24 18

خوشه باز

10.0

Ru 20

07 26.7

-28 53

خوشه باز

09.5

 

 

ستاره های متغیر در صورت فلکی کلب اکبر بر اساس فهرست عمومی ستاره های متغییر General Catalog of Variable Stars :

شناسهGCVS

بعد (hh mm ss.ss)

میل (deg mm ss)

*نوع ستاره متغییر

حداقل قدر

حداکثر قدر

R CMa

7.00:17.00:12.30

-16.00:18.00:0.00

EA/SD

6.34

5.70

W CMa

7.00:5.00:43.20

-11.00:50.00:35.00

LB

7.90

6.35

UW CMa

7.00:16.00:35.40

-24.00:27.00:59.00

EB/KE:

5.33

4.84

EW CMa

7.00:12.00:12.80

-26.00:15.00:54.00

GCAS

4.82

4.42

EY CMa

6.00:51.00:23.10

-20.00:9.00:40.00

BCEP

4.84

4.79

EZ CMa

6.00:52.00:8.10

-23.00:51.00:52.00

WR

6.95

6.71

FF CMa

7.00:8.00:35.00

-30.00:34.00:48.00

EB/KE

7.74

7.38

FM CMa

7.00:3.00:22.90

-12.00:44.00:4.00

EB/DM

7.50

7.28

FN CMa

7.00:4.00:19.80

-11.00:12.00:57.00

BCEP

5.42

5.38

FR CMa

6.00:19.00:4.80

-11.00:44.00:56.00

GCAS

5.64

5.46

FT CMa

6.00:42.00:34.20

-31.00:1.00:5.00

GCAS

5.44

5.13

FU CMa

6.00:58.00:11.80

-22.00:2.00:53.00

GCAS

6.60

6.48

FV CMa

7.00:5.00:17.10

-23.00:45.00:40.00

GCAS

5.94

5.64

FW CMa

7.00:22.00:24.50

-16.00:6.00:6.00

GCAS

5.50

5.00

FY CMa

7.00:24.00:52.20

-22.00:59.00:3.00

GCAS

5.69

5.54

GG CMa

7.00:11.00:51.70

-30.00:59.00:48.00

ELL+BCEP:

6.61

6.55

GH CMa

7.00:20.00:12.70

-20.00:24.00:36.00

SRB

7.19

6.82

GU CMa

6.00:59.00:28.60

-11.00:13.00:41.00

GCAS

6.72

6.49

GY CMa

7.00:11.00:35.40

-27.00:16.00:11.00

BCEP:

0.04

6.12

HH CMa

6.00:55.00:7.40

-22.00:8.00:8.00

BCEP

6.66

6.59

HI CMa

7.00:10.00:29.00

-15.00:24.00:48.00

GCAS

0.40

7.80

HK CMa

6.00:44.00:52.90

-20.00:57.00:36.00

ACV

6.09

6.06

HN CMa

7.00:10.00:23.40

-27.00:23.00:21.00

DSCTC

0.02

6.61

HP CMa

6.00:43.00:36.80

-30.00:53.00:43.00

GCAS

5.80

5.48

HQ CMa

7.00:18.00:53.10

-26.00:52.00:7.00

EA

6.27

6.01

HR CMa

6.00:30.00:26.30

-11.00:7.00:42.00

EA/GS

6.32

6.24

bet CMa

6.00:20.00:29.80

-17.00:55.00:47.00

BCEP

2.00

1.93

iot CMa

6.00:53.00:54.40

-16.00:59.00:17.00

BCEP

4.40

4.36

kap CMa

6.00:47.00:58.30

-32.00:26.00:59.00

GCAS

3.97

3.78

ksi 1 CMa

6.00:29.00:46.30

-23.00:22.00:52.00

BCEP

4.36

4.33

omi 1 CMa

6.00:52.00:3.40

-24.00:7.00:13.00

LC

3.99

3.78

sig CMa

6.00:59.00:43.60

-27.00:51.00:43.00

LC

3.51

3.43

ome CMa

7.00:12.00:46.90

-26.00:41.00:5.00

GCAS

4.18

3.60

* نوع ستاره متغییر

ACV       Alpha2 Canum Venaticorum
BCEP      Beta Cephei
BL        BL Lacertae
BY        BY Draconis
CEP       cepheid
CST       constant
CW        W Virginis
DCEP      Delta Cephei
DSCT      Delta Scuti
E         eclipsing
EA        Algol (Beta Per)
EB        Beta Lyrae
EW        W Ursae Majoris
ELL       ellipsoidal
GCAS      Gamma Cassiopeiae
I         irregular
IA        white irregular
IN        irregular in a nebula
INS       rapid irregular in a nebula
INT       irregular of the T Tauri type
IS        rapid irregular
L         slow
LB        slow red
M         Mira (Omicron Ceti) type
N         nova
NL        nova-like
QSO       quasistellar object
RCB       R Coronae Borealis
RR        RR Lyrae
RRC       RR Lyrae, C subtype
RV        RV Tauri
S         rapid
SDOR      S Doradus
SR        semiregular
SN        supernova
UG        U Geminorum
UV        UV Ceti
UVN       UV Ceti in a nebula
ZAND      Z Andromedae
ZCAM      Z Camelopardalis
ZZC       ZZ Ceti

ستاره های دوتایی در صورت فلکی کلب اکبر:

نام ستاره

بعد

میل

قدر

جدایی زاویه ای

S 516

06 19.3

-24 58

7.2, 7.1

302.10

ZETA CMA

06 20.3

-30 03

3.1, 7.7

175.50

HJ 3869

06 32.6

-32 01

5.7, 7.7

24.90

CPO 7

06 58.6

-28 58

1.6, 7.5

7.50

HJ 3945

07 16.6

-23 18

4.8, 6.8

26.80

HJ 3949

07 18.6

-30 48

7.7, 8.0

2.90

LAL 53

07 19.4

-22 03

7.5, 7.6

4.00

ETA CMA

07 24.1

-29 18

2.4, 6.9

178.70

DUN 47

07 24.7

-31 48

5.5, 7.6

99.20

 


صفحه فیس بوک ما

Moon