صورت فلکی سگ بزرگ (کلب اکبر) - Canis Major

Rate this item
(1 Vote)

در آسمان زمستان، صورت فلکی شاخص بعد از صورت فلکی جبار، صورت فلکی سگ بزرگ (کلب اکبر) است که یافتنش هم ساده است. در این مقاله سعی شده است تا کاربران عزیز هرچه بیشتر با این صورت فلکی و نحوه رصد آن آشنا شوند.

اگر نقشه هم نداشته باشید می توانید به راحتی صورت فلکی سگ بزرگ (کلب اکبر) را پیدا کنید، چون این صورت فلکی صاحب نورانیترین ستاره آسمان یعنی، شعرای یمانی است که روی شانه آن قرار گرفته است. سگ بزرگ (کلب اکبر) یکی از دو سگ شکارچی (صورت فلکی جبار) است. سگ دیگر صورت فلکی سگ کوچک (کلب اصغر) است که در مقاله ای دیگر به توصیف آن می پردازم.

ستاره شعرای یمانی، تیشتر، شباهنگ، آلفا ( α )- کلب اکبر ( Sirius )

شعرای یمانی اسامی متعددی دارد، که نام انگلیسی آن Sirius است که برگرفته از نام یونانی این لغت است که در زبان یونانی به معنی "سوزاندن و مشتعل کردن" می باشد؛ به این لحاظ که در یونان باستان این ستاره را منبع حرارت می دانستند. اصطلاح "روزهای سگی" در گرمای تابستان به این خاطر رسم بوده است که زمان نزدیک شدن و تماس ظاهری این ستاره با خورشید در تابستان بوده است. "هزیود" یکی از شاعران یونانی گفته است: "شعرای یمانی از سر تا پای آدمی را آب نموده و می خشکاند".

از جمله نامهای دیگر این ستاره تیشتر و شباهنگ می باشد.

همانطور که اشاره شد این ستاره پرنور ترین ستاره آسمان می باشد که با قدر 44/1- در آسمان می درخشد. این ستاره به نسبت ستاره سهیل که به عنوان دومین ستاره درخشان آسمان شناخته شده، دو برابر درخشنده تر است و این به خاطر فاصله نزدیک این ستاره با مااست، این ستاره با فاصله ای معادل 6/8 سال نوری، پنجمین ستاره ی نزدیک به خورشید است.

گردش ظاهری سالانه این ستاره در آسمان به لحاظ درخشندگی فوق العاده اش برای بعضی از اقوام و مصریان و از 2000 سال قبل از میلاد حکم تقویم را داشته است.

شعرای یمانی با دمای سطحی 10000 درجه کلوین ستاره سفید رنگی است، اما به علت عبور لایه های متفاوت جو ستاره شعرای یمانی، تیشتر، شباهنگ، آلفا کلب اکبر زمین و شکست نور در آنها، در هوای سرد شب های زمستانی رنگ به رنگ دیده می شود. البته رنگ این ستاره از زمانهای قدیم تاکنون تغییر کرده است. بطلمیوس و دیگر ستاره شناسان دوران باستان این ستاره را سرخ گزارش کرده اند.

شعرای یمانی ستاره دوتایی است. همدم شعرای یمانی اولین کوتوله سفیدی بود که کشف شد. آلون کلارک در سال 1241/1862، هنگامی که تلسکوپ 5/18 اینچ خود را آزمایش می کرد آن را کشف کرد. این همدم خیال انگیز، شعرای یمانی B و توله سگ نیز نامیده می شود و با قدر 4/8 می درخشد. اما به دلیل درخشندگی زیاد شعرای یمانی A ، آن را با تلسکوپ های کوچک نمی توان مشاهده کرد. قطر این ستاره فقط 3 برابر زمین است.

نقشه
  • ستاره شعرای یمانی، تیشتر، شباهنگ، آلفا ( α )- کلب اکبر ( Sirius )
  • ستاره مرزم، جارچی، بتا ( β )- کلب اکبر ( Mirzam )
  • ستاره نو ( ν )- کلب اکبر
  • ستاره های سیگما( σ ) و اپسیلون( ε )- کلب اکبر
  • ستاره اتا ( η )- کلب اکبر
  • ستاره دلتا ( δ )- کلب اکبر
  • ستاره مو ( μ )- کلب اکبر
  • تاو ( τ ) – کلب اکبر

مشخصات ستاره شعرای یمانی A و شعرای یمانی B :

مشخصات

شعرای یمانی A

شعرای یمانی B

درخشندگی

27 برابر خورشید

001/0 شعرای یمانی A

قطر

2 برابر خورشید

3 برابر زمین

جرم

5/1 برابر خورشید

4/0 شعرای یمانی A = 250000 برابر زمین

قدر مطلق

4/1+

4/11+

حرکت خاص

307 ثانیه قوس در هر قرن

 

دوره تناوب گردش

 

48 سال

چگالی

36000 برابر خورشید= 600000 برابر آب

 

بعد

6 ساعت و 43 دقیقه

6 ساعت و 43 دقیقه

میل

5/16- درجه

5/16- درجه

ستاره مرزم، جارچی، بتا ( β )- کلب اکبر ( Mirzam )

ستاره بتا ( β ) از صورتفلکی سگ بزرگ (کلب اکبر) ستاره ای با قدر 5/2 است. که تقریبا" 2000 برابر خورشید درخشندگی دارد. فاصله آن از ما تقریبا" 501 سال نوری است.

نام عربی این ستاره مرزم به معنای "جارچی" است. این نام از این لحاظ است که طلوع آن نشانه از ظهور شعرای یمانی دارد. این ستاره همانند شعرای یمانی دوتایی است. هم دم آن از قدر 8/9 و فاصله زاویه ای آن از ستاره اصلی 185ثانیه قوس است.

ستاره نو ( ν )- کلب اکبر

ستاره ای سه تایی است. یکی از مولفه های آن از قدر 4 و دوتای دیگر از قدر 5 هستند. مشاهده این سه تایی زیبا با دوربین دو چشمی بسیار لذت بخش است.

ستاره های سیگما( σ ) و اپسیلون( ε )- کلب اکبر

ستاره هایی مناسب برای مقایسه رنگ ، سیگما( σ ) ستاره ای سرخ رنگ از قدر 5/3 که از ما 1230 سال نوری فاصه دارد. همسایه این ستاره ، اپسیلون( ε )- کلب اکبر است که رنگی کاملا" سفید دارد و از سیگما( σ )-کلب اکبر درخشان تر است.

اپسیلون( ε )- کلب اکبر ستاره ای دوتایی است، با همدم هایی از قدرهای 5/1 و 8 که با فاصله زاویه ای 5/7 ثانیه قوس از هم قرار گرفته اند.

ستاره اتا ( η )- کلب اکبر

این ستاره یک ابرستاره واقعی است که در این صورت فلکی به سادگی دیده می شود. اتای کلب اکبر با 100000 بار درخشندگی بیشتر از خورشید ما، در آسمان ستاره ای متوسط با قدر 4/2 و در فاصله 3261 سال نوری قرار دارد.

ستاره دلتا ( δ )- کلب اکبر

ستاره جالب توجه ای در این صورت فلکی قرار دارد که در عربی آن را وزن( Wezen ) می نامند. علت این نامگذاری روشن نیست ولی وزن تقریبی آن 10 برابر خورشید تخمین زده شده است.

شاید بهتر بود لقب "وزن" را به ستاره بسیار سنگین اتای کلب اکبر می دادند که از آن هم سنگین تر است.

ستاره دلتای کلب اکبر نیز یک ابرغول است 50000 برابر خورشید درخشندگی دارد. با اینکه 1812 سال نوری با ما فاصله دارد ولی قدرش 8/1 است. اگر شعرای یمانی ( با فاصله 8 سال نوری از ما) را می توانستیم به فاصله ای منتقل کنیم که دلتا یا اتای کلب اکبر قرار دارد، آنگاه قدر شعرای یمانی 10 یا 11 می رسید که در حد دید با چشم غیر مسلح نبود. برعکس اگر امکان داشت این دوستاره را به جای شعرای یمانی بنشانیم، درخشش آنها در حدود نصف درخشش ماه بود، در نتیجه شبهایی که در بالای افق می درخشیدند، زمین به تاریکی واقعی نمی رسید.

ستاره مو ( μ )- کلب اکبر

این ستاره یک دوتایی است از قدرهای 5/4 و 8 که 918 سال نوری با ما فاصله دارندو ستاره پرنورتر از رده طیفی G5 و دیگری از رده A2 است. جدایی زاویه ی آنها 3 ثانیه قوس است.

تاو ( τ ) – کلب اکبر

ستاره ای است سه تایی. همدم های آن از قدرهای 5/4، 10 و 11 هستند. که در حدود 3261 سال نوری با ما فاصله دارند. این ستاره 30000 برابر خورشید درخشندگی دارد.

ستاره های معروف صورت فلکی سگ بزرگ

نام عمومی ستاره

بعد(hh mm ss.ss)

میل (deg mm ss)

قدر

SIRIUS – (شعرای یمانی،سیروس، شباهنگ، تیشتر)

6.00:45.00:8.87

-16.00:42.00:57.99

-1.46

ADHARA - (عذاری)

6.00:58.00:37.54

-28.00:58.00:19.50

1.50

DEL CMA

7.00:8.00:23.48

-26.00:23.00:35.55

1.86

MIRZAM (مرزم)-

6.00:22.00:41.96

-17.00:57.00:21.37

1.98

ALUDRA (عذاری)-

7.00:24.00:5.69

-29.00:18.00:11.23

2.45

FURUD

6.00:20.00:18.79

-30.00:3.00:48.26

3.02

OMI2 CMA

7.00:3.00:1.46

-23.00:49.00:59.96

3.02

SIG CMA

7.00:1.00:43.14

-27.00:56.00:5.45

3.47

KAP CMA

6.00:49.00:50.45

-32.00:30.00:30.60

3.96

THE CMA

6.00:54.00:11.39

-12.00:2.00:19.13

4.07

GAM CMA

7.00:3.00:45.48

-15.00:37.00:59.74

4.11

XI2 CMA

6.00:35.00:3.37

-22.00:57.00:53.36

4.54

اجرام غیر ستاره ای کمتر از قدر 10 در صورت فلکی سگ بزرگ

نام جرم غیر ستاره ای

بعد

میل

نوع جرم غیر ستاره ای

قدر

M41 – NGC 2278

06 46.22

-20 43

خوشه باز

04.5

NGC 2204

06 15.7

-18 39

خوشه باز

08.6

NGC 2243

06 29.8

-31 17

خوشه باز

09.4

NGC 2287

06 47.0

-20 44

خوشه باز

04.5

Cr 121

06 54.2

-24 38

خوشه باز

02.6

NGC 2345

07 08.3

-13 10

خوشه باز

07.7

NGC 2354

07 14.3

-25 44

خوشه باز

06.5

Cr 132

07 14.4

-31 10

خوشه باز

03.6

Basel 11A

07 17.1

-13 58

خوشه باز

08.2

Basel 11

07 17.3

-12 12

خوشه باز

08.2

NGC 2360

07 17.8

-15 37

خوشه باز

07.2

NGC 2362

07 18.8

-24 57

خوشه باز

04.1

Haffner 6

07 20.1

-13 08

خوشه باز

09.2

NGC 2367

07 20.1

-21 56

خوشه باز

07.9

Haffner 8

07 23.4

-12 20

خوشه باز

09.1

Cr 140

07 23.9

-32 12

خوشه باز

03.5

NGC 2374

07 24.0

-13 16

خوشه باز

08

NGC 2383

07 24.8

-20 56

خوشه باز

08.4

Ru 18

07 24.8

-26 13

خوشه باز

09.4

NGC 2384

07 25.1

-21 02

خوشه باز

07.4

Tr 6

07 26.1

-24 18

خوشه باز

10.0

Ru 20

07 26.7

-28 53

خوشه باز

09.5

ستاره شعرای یمانی، تیشتر، شباهنگ، آلفا ( α )- کلب اکبر ( Sirius )
زمستان
Canis Major

ستاره های متغیر در صورت فلکی کلب اکبر بر اساس فهرست عمومی ستاره های متغییر General Catalog of Variable Stars :

شناسهGCVS

بعد (hh mm ss.ss)

میل (deg mm ss)

*نوع ستاره متغییر

حداقل قدر

حداکثر قدر

R CMa

7.00:17.00:12.30

-16.00:18.00:0.00

EA/SD

6.34

5.70

W CMa

7.00:5.00:43.20

-11.00:50.00:35.00

LB

7.90

6.35

UW CMa

7.00:16.00:35.40

-24.00:27.00:59.00

EB/KE:

5.33

4.84

EW CMa

7.00:12.00:12.80

-26.00:15.00:54.00

GCAS

4.82

4.42

EY CMa

6.00:51.00:23.10

-20.00:9.00:40.00

BCEP

4.84

4.79

EZ CMa

6.00:52.00:8.10

-23.00:51.00:52.00

WR

6.95

6.71

FF CMa

7.00:8.00:35.00

-30.00:34.00:48.00

EB/KE

7.74

7.38

FM CMa

7.00:3.00:22.90

-12.00:44.00:4.00

EB/DM

7.50

7.28

FN CMa

7.00:4.00:19.80

-11.00:12.00:57.00

BCEP

5.42

5.38

FR CMa

6.00:19.00:4.80

-11.00:44.00:56.00

GCAS

5.64

5.46

FT CMa

6.00:42.00:34.20

-31.00:1.00:5.00

GCAS

5.44

5.13

FU CMa

6.00:58.00:11.80

-22.00:2.00:53.00

GCAS

6.60

6.48

FV CMa

7.00:5.00:17.10

-23.00:45.00:40.00

GCAS

5.94

5.64

FW CMa

7.00:22.00:24.50

-16.00:6.00:6.00

GCAS

5.50

5.00

FY CMa

7.00:24.00:52.20

-22.00:59.00:3.00

GCAS

5.69

5.54

GG CMa

7.00:11.00:51.70

-30.00:59.00:48.00

ELL+BCEP:

6.61

6.55

GH CMa

7.00:20.00:12.70

-20.00:24.00:36.00

SRB

7.19

6.82

GU CMa

6.00:59.00:28.60

-11.00:13.00:41.00

GCAS

6.72

6.49

GY CMa

7.00:11.00:35.40

-27.00:16.00:11.00

BCEP:

0.04

6.12

HH CMa

6.00:55.00:7.40

-22.00:8.00:8.00

BCEP

6.66

6.59

HI CMa

7.00:10.00:29.00

-15.00:24.00:48.00

GCAS

0.40

7.80

HK CMa

6.00:44.00:52.90

-20.00:57.00:36.00

ACV

6.09

6.06

HN CMa

7.00:10.00:23.40

-27.00:23.00:21.00

DSCTC

0.02

6.61

HP CMa

6.00:43.00:36.80

-30.00:53.00:43.00

GCAS

5.80

5.48

HQ CMa

7.00:18.00:53.10

-26.00:52.00:7.00

EA

6.27

6.01

HR CMa

6.00:30.00:26.30

-11.00:7.00:42.00

EA/GS

6.32

6.24

bet CMa

6.00:20.00:29.80

-17.00:55.00:47.00

BCEP

2.00

1.93

iot CMa

6.00:53.00:54.40

-16.00:59.00:17.00

BCEP

4.40

4.36

kap CMa

6.00:47.00:58.30

-32.00:26.00:59.00

GCAS

3.97

3.78

ksi 1 CMa

6.00:29.00:46.30

-23.00:22.00:52.00

BCEP

4.36

4.33

omi 1 CMa

6.00:52.00:3.40

-24.00:7.00:13.00

LC

3.99

3.78

sig CMa

6.00:59.00:43.60

-27.00:51.00:43.00

LC

3.51

3.43

ome CMa

7.00:12.00:46.90

-26.00:41.00:5.00

GCAS

4.18

3.60

* نوع ستاره متغییر

ACV Alpha2 Canum Venaticorum
BCEP Beta Cephei
BL BL Lacertae
BY BY Draconis
CEP cepheid
CST constant
CW W Virginis
DCEP Delta Cephei
DSCT Delta Scuti
E eclipsing
EA Algol (Beta Per)
EB Beta Lyrae
EW W Ursae Majoris
ELL ellipsoidal
GCAS Gamma Cassiopeiae
I irregular
IA white irregular
IN irregular in a nebula
INS rapid irregular in a nebula
INT irregular of the T Tauri type
IS rapid irregular
L slow
LB slow red
M Mira (Omicron Ceti) type
N nova
NL nova-like
QSO quasistellar object
RCB R Coronae Borealis
RR RR Lyrae
RRC RR Lyrae, C subtype
RV RV Tauri
S rapid
SDOR S Doradus
SR semiregular
SN supernova
UG U Geminorum
UV UV Ceti
UVN UV Ceti in a nebula
ZAND Z Andromedae
ZCAM Z Camelopardalis
ZZC ZZ Ceti

ستاره های دوتایی در صورت فلکی کلب اکبر:

نام ستاره

بعد

میل

قدر

جدایی زاویه ای

S 516

06 19.3

-24 58

7.2, 7.1

302.10

ZETA CMA

06 20.3

-30 03

3.1, 7.7

175.50

HJ 3869

06 32.6

-32 01

5.7, 7.7

24.90

CPO 7

06 58.6

-28 58

1.6, 7.5

7.50

HJ 3945

07 16.6

-23 18

4.8, 6.8

26.80

HJ 3949

07 18.6

-30 48

7.7, 8.0

2.90

LAL 53

07 19.4

-22 03

7.5, 7.6

4.00

ETA CMA

07 24.1

-29 18

2.4, 6.9

178.70

DUN 47

07 24.7

-31 48

5.5, 7.6

99.20

Read 6789 times Last modified on شنبه, 07 دی 1392 17:00

Moon